Jak rozumieć zasadę dobra dziecka?
Zasada dobra dziecka stanowi jedną z podstawowych zasad systemu prawa rodzinnego i opiekuńczego oraz nadrzędną dyrektywę interpretacyjną w sprawach dotyczących małoletnich.
Zgodnie z orzeczeniem SN z dnia 24.11.2016 r., o sygnaturze III CZP 68/16 wszelkie decyzje dotyczące małoletnich muszą mieć na względzie dobro dziecka, wszystkie przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, kodeksu postępowania cywilnego, ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, czy też Konwencji o Prawach Dziecka na pierwszy plan wysuwają dobro dziecka.
Nie ma ustawowej definicji zwrotu „dobro dziecka”. Wypełnienie jego znaczenia powinno się dokonywać w konkretnych okolicznościach faktycznych.
W myśl postanowienia SN z dnia 31 stycznia 2018 r., o sygnaturze IV CSK 442/17 na treść definicji dobra dziecka składają się mnogie uregulowania zawarte w Konwencjach, Konstytucji oraz Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.
Z tych wypowiedzi wynika, że dobro dziecka obejmuje całą sferę najważniejszych jego spraw osobistych takich, jak rozwój fizyczny i duchowy, odpowiednie kształcenie i wychowanie oraz przygotowanie do dorosłego życia. Ma ono także zapewniać wyraźny wymiar materialny, który polega na konieczności zapewnienia dziecku środków do życia i realizacji celów o charakterze osobistym.
Oznacza to, że dobro dziecka jest podstawową wartością, która wymaga priorytetowego traktowania w stosunku do interesów innych osób, także rodziców.
Trafnie Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 12 grudnia 2000 r., V CSK 1751/00 przyjął, że swoje oczekiwania i uprawnienia wynikające z władzy rodzicielskiej rodzice mogą uwzględniać i realizować jedynie w taki sposób i w takim zakresie, który nie prowadzi do kolizji z dobrem dziecka.
Zasada dobra dziecka znajduje szczególne zastosowanie w sprawach dotyczących:
- władzy rodzicielskiej,
- kontaktów z dzieckiem,
- miejsca pobytu dziecka,
- pieczy nad dzieckiem
- ograniczenia lub pozbawienia władzy rodzicielskiej.
Zasada dobra dziecka pełni funkcję nadrzędnej dyrektywy aksjologicznej w sprawach dotyczących małoletnich, nakazując organom stosującym prawo dokonywania wykładni i podejmowania rozstrzygnięć z uwzględnieniem najlepszego interesu dziecka jako wartości pierwszoplanowej. Jej prawidłowa realizacja wymaga każdorazowo indywidualnej, wieloaspektowej oceny sytuacji małoletniego oraz uwzględnienia jego potrzeb rozwojowych, emocjonalnych i społecznych.